Çince Notları

Dün Udemy'de gezerken, bir Çince dersi keşfettim. Buradakilerin hemen hepsini zaten biliyordum ama kendim bir müfredat bulmaya çalışmak yerine, böyle bir dersi takip etmenin daha iyi olacağına karar verdim. Ders de güzel anlatılmış, Felix ve Ann gayet ilgi çekici ders anlatıyor.

Artık böyle konulara çalışırken, 3-5 dakika ders dinleyip, sonra aklımda kalanları yazıyorum. Eğer aklımda bir şey kalmamışsa veya boşluklar varsa, dönüp tekrar seyrediyor ve o boşlukları dolduruyorum. Bugüne kadarki en iyi çalışma sistemlerimden biri oldu, bunu sınıfta yapmak biraz zor olduğu için geç keşfettim, çünkü bir yandan hocayı dinleyip, 10 dakika sonra hocam bir durun, notları alayım devam edersiniz deme imkanı yok. Videoların en önemli faydası bir bu, bir de istediğiniz kadar tekrar seyredebiliyor olmak.

Burada Çince olarak geçen, en yaygın ve resmi olan Mandarin Çince'si. Diğerlerinde de bildiğim kadarıyla yazılışlar aynı ancak telaffuz değişiyor.

Bu sayfaya öğrendikçe bir şeyler ekleyeceğim.

1, 2, 3

İlk üç sayıyı yazması kolay. Bir yatay çizgi, iki yatay çizgi, üç yatay çizgi.

一 二 三 = 1 2 3

yi1, er4, san1

三Q & 谢谢

Muhtemelen Thank You’yu “san qu" diye telaffuz etmekten doğmuş bir argo imiş. Teşekkür ederim demek.

谢谢 xie xie, ise gerçek Çince teşekkür ederim demek. Söylenişi Türkçe’deki bir küfrü andırıyor ama zaten bize iyilik yapanlara karşı hislerimiz genelde kötüdür, değil mi?

口 - kou3

Ağız demek. Bir çok birleşik kelimede kullanılan bir sembol, aynı zamanda.

一口 ağız dolusu anlamına geliyor, bir ağız (dolusu)

吃一口 bir ağız dolusu yemek

日 - ri4 - rì

Gün veya güneş demek. Bir çok karakterin temeli. Pencereden güneşin doğuşunu seyretmek gibi.

白 - bái - bai2

Beyaz. Bizdeki kelimenin Arapça kökenli olduğunu bilmesem, Çince ile akrabalık kurmaya çalışırdım.

日 harfinin üstüne bir damla ekliyorsunuz. Kapağı açık bir çamaşır makinesi.

百 - bai3

日 üzerine eklenen 一 ve damla. Sayı olan 100'ü ifade ediyor.

一百 二百 三百

diye yazılabiliyor sayılar, 100 = yi1bai3, 200 = er4bai3, 300 = san1bai3.

中 - zhong1

Ağızın 口 ortasına bir çubuk gelince orta oluyor.

王 - wang2 - wáng

Kral demek. 三 'ın ortasına bir çubuk geçirince kral oluyor. Etrafa üç kolunu açmış bir korkuluk?

Çin'deki en bulunan soyadlardan biriymiş. Belki 100 milyon kişinin adı wáng olabilirmiş.

Burger King'in tercümesinin sonunda 王 var.

玉 - yu4 - yù

Yeşim taşı. Kralın yanındaki yeşim taşından kılıç. Pek kullanılan bir kelime değil ama bunun üzerine inşa edilecekler var.

Aynı zamanda değerli de demek.

国 - guo2 - guó

Değerli yeşim taşının etrafına bir 口 yapınca, ülke anlamına geliyor.

Bunu diğer hecelerle birleştirip, ülke adları yapabiliyorsun.

美 - mei3

Güzel demek. En üstte iki damla, sonra bir kral, sonra bir kişi var, altında.

美国 - mei3 guo2

Güzel ülke demek. Bunu herkes kendi vatanı olarak yorumlayacak belki ama aMei-rika için kullanılan kelime bu.

英国 - ying1 guo2

英 kendi başına kullanıldığında, kahraman demek. Bu ikisi birleşince YİNG-iltere için kullanılıyor. Bizdeki gibi İngiltere deyince, bütün Birleşik Krallığı anlıyorlar-mış.

王国 ve 国王

Çince'de birleşik kelimelerde, asıl kısım sondaki. O sebeple 王国 wang2 guo2 krallık demek ama 国王 kral demek. 王 kendi başına da kral demek ama tek başına kullanıldığında, isim olarak çok yaygın olduğu için karışabiliyor-muş.

中国

Çin'in Çince'deki adı Orta Ülke anlamına geliyor, zhong1 guo2 duyan yabancılar tarafından Çin'e çevrilmiş.

土耳其 - tu3 er3 qi2

Türkiye. Dikkatimi çeken Türkmenistan'ın 土库曼 (tu3 ku4 man4) olması. Türk adını tekrar etmemişler.

中国人 - 美国人 - 英国人 - 土耳其人

Ülke adlarının sonunda 人 - ren2 (kişi) geldiğinde, Amerika kişi, İngiltere Kişi, Türkiye kişi gibi, o ülkeli biri anlamına geliyor. 土耳其人 Türk demek yani.

是 - shi2

olmak fiili. Ben Türküm demek için 我是土耳其人 diyorsun. (wo shi tu er qi ren)

Bu fiille çok karşılacağız.

丁 - ding1

Çivi. Çivinin çakılırken çıkardığı ses.

Çince'de Tenten için 丁丁 (ding1 ding1) kullanılıyormuş.

订 - ding4

Bu karakterin başındaki i'ye benzer ideogram, bilgi, enformasyon anlamı katıyor. Kendi başına kullanılmıyor ama burada çivi 丁 ile kullanılınca yer ayırmak, rezerve etmek anlamına geliyor.

手 - shou3

El anlamına geliyor. Şov ellerle yapılan bir şey, neticede.

二手

İki el ancak bu iki el demek değil, ikinci el demek. Kiralık anlamında da kullanılıyor.

Neden iki el demek değil, çünkü iki el demek için iki adet el demek gerekiyor, araya bir kelime daha girecek.

打 - da4

İlk kısım, el radikali, yukarıda gördüğümüz 手 karakterinin sıkıştırılmış hali.

İkinci kısım çivi.

El-çivi el-çivi... vurmak, oynamak anlamına geliyor. Okunuşu da ding1 'e azıcık benziyor, da4, daha keskin bir da!

拜拜 - bai4 bai

Birine el sallarken dört elini birden sallarsın ya, onun gibi. Bu da baybay anlamına geliyor.

Bunun bir de 白白 şeklinde yazılanı var, beyaz beyaz oluyor bu ama bu argo ve yukarıdaki formel imiş.

大 - dà

Büyük.

Genel olarak kelimelerin başına gelip, daha büyük cinsini gösteriyor. 大人 mesela yetişkin Derek.

Etimolojisinde sanırım mağara resimlerinden bahsediliyor.

Ton Değişimleri

不 normalde bu4 okunurken, 是 shi4'ün önüne geldiğinde, bu2 gibi okunuyor, bú.

Benzer şekilde 一 yi1, sayılarda 1. tonla okunurken, 个 ge3'ün önüne geldiğinde 2. tonla ve diğer tonların önüne geldiğinde 4. tonla okunuyor.

小 - xiao3

Küçük demek.

大小 yani büyük küçük = boyut anlamına geliyor.

刀 - dao1

Bıçak demek.

大刀 pala (macheté) anlamına geliyor. Büyük bıçak.

你 - nî

Sen. İkinci tekil şahıs. Hem özne, hem nesne vazifesi görüyor.

Yazılışı üç unsurdan: Üstte bıçak var, 刀 sol taraftaki kişi 人 ve alttaki de *küçük 小。

多 - duo1 少 - shao3

çok demek. 少 az. Bir araya geldiklerinde, yani, 多少 ne kadar? demek için kullanılıyor. 大小 'nun boyut sormak için kullanılması gibi, bu da miktar sormak için kullanılıyor.

钱 - qian2

Para demek. 多少钱 kaç para? anlamına geliyor.

İki unsurdan mürekkep: Soldaki kısım 金 - jin1 metal, altın anlamına geliyor, sağdaki ise kağıt kadar ince.

快 - kuai4

Ölçü kelimelerinden para için olanı. Bu kaç para? sorusunun cevabını verirken üç 快 para diyorsun ama genelde para yani 钱 düşüyor, sadece 快 kalıyor.

三快钱 = 三快 = 3 Yuan.

女 - nü3 (nv)

Kadın veya kadınlar.

Kadın kişisi için 女人 ve kraliçe için 女王 kullanılıyor. Kız evlat için 女儿 kullanıldığını önceki çalışmalardan hatırlıyorum.

Erkeklere mahsus isimleri kadınlar için kullanmak gerektiğinde başına 女 geliyor.

美女 - mei3 nü3

Güzel kadın hitap şekli olarak kullanılıyor. Telaffuzu neredeyse İngilizce menu kelimesine benziyor ve kadın garsonlara genelde bu şekilde hitap edebilirsiniz diyor.

Bizdeki bağyana nazaran hayli iyi bir hitap şekli.

也 - ye4

Edat olan de anlamına geliyor. (Ben de geldim, sen de mi Brutus?)'deki edat. Buna dahi anlamında veya bağlaç diyorlar, çoğu durumda bağlaç değil, edat. Yan cümleciği bağladığı haller çok daha nadir, gördüm de geldim gibi.

  • 我要卡非 Ben kahve istiyorum.
  • 要卡非 Ben de kahve istiyorum.

他 ve 她 ve 它 - ta4

Bunların hepsi aynı şekilde telaffuz ediliyor, o zamiri. İlki erkekler için (人+也) ikincisi kadınlar için (女+也) ve üçüncüsü hayvanlar için. Üçüncüsü nadiren kullanılıyor.

  • 他是土耳其人
  • 我也是土耳其人

个 - ge4

En genel ölçü kelimesi. Ölçü kelimeleri sayılardan ve işaret zamirlerinden sonra gelip, ismi niteliyor. Bizdeki 1 baş hayvan veya üç adet kalem gibi ifadelerdeki baş ve adet ölçü kelimesi mesela.

Pek çok ölçü kelimesi var, bunların en geneli 个 ve eğer ismin hangi kelimeyle ölçüldüğünü bilmiyorsanız, bunu kullanmak en iyisi.

  • 三个人 : üç adam
  • 八个二 : sekiz adet üç

人中

Kişi-orta demek. Burunla dudak arasındaki oyuk bölgeye bu ad veriliyor. Ben olsa burun için ayırırdım bunu.

马 - ma1

At. Okunuşu nedeniyle atla pek alakası olmayan soru edatı veya "anne" gibi kelimelerde de kullanılıyor.

妈妈 - ma1ma

Annenin yazılışında bir 女 ve bir 马 var. "kadın at kadın at" yani.

大妈 - da1ma

"Büyük kadın." Bizde yabancılar için kullanılan "teyze"nin muadili. Büyüklük beden büyüklüğü, şişmanlık değil, yaşça büyüklük. 美女/meinü 15 yaşından, 40'lı yaşlara kadar kullanılırken, bundan büyükler için 大妈 kullanılıyor.

妈妈骂马吗?

Anne atı azarlıyor mu?

Hepsinde at 马 olan karakterler.

是吗?

Gerçekten mi? Öyle mi?

好吗?

İyi mi? Şunu şunu kararlaştırdık, iyi mi?

呢 - ne

Sona geldiğinde ne haber, nasıl? anlamı veren soru yapıyor. 你呢? mesela senden ne haber? anlamına geliyor.

吧 - ba

Soru yerine "değil mi?" anlamı veren bir edat bu. 你是中国人吧?, "sen çinlisin, değil mi?" anlamına geliyor.

呵呵 - he1he1

Daha çok bizdeki hıhı gibi kullanılıyor, gülüyormuş gibi yapmak için. Diğer gülüş 哈哈'ya göre daha acayip durumlarda.

可以 - ke3yi3

İngilizce can edatıyla benzer ve aynı anlama geliyor. 可以吗? yapabilir miyim? anlamına geliyor. Cevap verirken 可以 veya 不可以 diye cevap vermek mümkün. İkincisi reddetmek için.

帅 - shuai4

Yakışıklı demek. Şuayb isimli yakışıklı bir tanıdığım olsaydı onunla bağlardım ama böyle biri olmadığı için, yokluğuyla bağladım. 哈哈

İlk kısım 刀 nun kısa hali, ikinci kısım 巾 jin1 ise kumaş demekmiş.

你很帅 sen yakışıklısın. 是 kullanılmıyor, 很 kullanılıyor.

帅哥 - shuai4ge1

Beyefendi diye hitap etmek gerektiğinde yakışıklı abi kullanılıyor. 哥哥 ağabey demek. 美女'nün muadili oluyor bu.

弟弟 - di4di ve 妹妹 - mei4mei

İlki küçük erkek kardeş, diğeri küçük kız kardeş. Bu kelimelerin her ikisi de cinsel organlar anlamına da geliyor. Dikkat!

叫 - jiao4 ve 教 - jiao4

İkisi de aynı telaffuz ediliyor: İlki isimlendirmek veya isimlendirilmek demek. İkincisi de öğretmek.

我叫Emre : Benim adım Emre

我教Emre : Emre'ye öğretiyorum.

Sayı sistemi

9'a kadar sayıları öğrendikten sonra, sayıları üretmek çok kolaylaşıyor.

十 / shi2: 10

十一 : 11

十二 : 12

十三 : 13

十四 : 14

十五 : 15

十六 : 16

十七 : 17

十八 : 18

十九 : 19

二十 : 20

三十 : 30

四十 : 40

五十 : 50

六十 : 60

七十 : 70

八十 : 80

九十 : 90

四十四 : 44

十六 : 16

三十九 : 39

八十八 : 88

六十七 : 67

什么 - shen2me veya 什吗 - shen2ma

Nedir? sorusunu sormak için kullanılıyor.

那个是什么? : Şu nedir?

字 - zi4 ve 打字 da4zi4

字 Çin karakteri, harfi anlamına geliyor. Bu harflerine her birine 字 deniyor.

打 ise vurmak demek. Bu ikisi yanyana geldiğinde tuşla yazmak demek, vur-harf yani, harfzeden.

可以吗? - ke3yi3ma4

Yapabilir miyim? anlamına geliyor.

都可以!

Hepsi olur anlamına geliyor. 都 : hepsi demek, 可以 de mümkün.

爸爸 - ba1ba

Baba demek. İki hece de aynı yazıldığı halde, ilki uzun, ikincisi kısa.

Kardeşler

姐姐 : Abla

Kalan Dersler:

Link